1 MAYIS
Ercan İmre

Bugün 1 Mayıs. 1 Mayıs'ın işçi ve emekçinin bayramı olarak kutlanması ve bunun tüm dünyada benimsenmesi uzun mücadeleler sonunda oldu.

Tarihte 1 Mayıs gününün işçi bayramı olarak kutlanmasının ilk adımını Avustralyalı işçiler attı. İlk eylemler günlük çalışma süresinin sekiz saat olması için yapıldı. Avustralyalı işçiler, 1856'da, sekiz saatlik işgünü lehinde gösteriler yaparak, toplantılar düzenleyerek, hep birlikte bir günlük iş bırakmaya karar verdiler. Bu kutlamanın yapılacağı gün olarak da 21 Nisan tarihi kararlaştırıldı. Avustralyalı işçiler bu kararı, yalnızca 1856'da uygulamaya niyetliydiler. Ancak bu ilk kutlamanın Avustralyalı işçiler üzerinde çok büyük etkisi oldu ve bu kutlamaların her yıl yapılmasına karar verildi. Öncelikle tüm Avustralya'da benimsene bu kutlamalar, diğer ülkelere yayıldı ve zamanla tüm dünya tarafından benimsenir oldu.

Avustralyalı işçileri ilk izleyen Amerikalılar oldu. 1886'da (Chicago) 1 Mayıs'ın evrensel bir iş bırakma günü olmasına karar verdiler. Ağır çalışma koşullarına ve uzun çalışama sürelerine karşı 1 Mayıs'ta 80 bin Amerikalı işçi iş bıraktı ve 8 saatlik işgünü talebinde bulundu. Bu sırada Avrupa'daki işçi hareketi de boş durmuyordu, 1889'da 400 delegenin katıldığı Uluslararası İşçiler Kongresi toplandı. Bu Kongrede, sekiz saatlik işgünü talebinin en başta yer alması gerektiği yolunda karar alındı.Kongrede Fransız sendikalarının temsilcisi, Bordeaux'lu işçi Lavigne, bu talebin tüm ülkelerde evrensel bir iş bırakma ile dile getirilmesini teklif etti. Kongre bu tarihte uluslararası bir işçi günü olarak kutlanmasına karar verdi.

14-21 Temmuz 1889'da Paris Kongresi ile kuruluşu gerçekleştirilen II. Enternasyonal, 1 Mayıs'ı işçi sınıfının uluslararası birlik ve dayanışma günü ilan etti. 1890 yılından sonra 1 Mayıs'lar bütün ülkelerde uluslararası işçi bayramı olarak kutlanmaya başlandı. Birçok ülkede 1 Mayıs, tatil günü olarak kabul edildi.

Avustralyalı işçiler, aslında yalnızca bir defalık bir kutlama düşünmüşlerdi. Kongre, tüm ülkelerin işçilerinin, 1 Mayıs 1890'da sekiz saatlik işgünü için, hep birlikte gösteriler yapmasını kararlaştırdı. Kimse bu kutlamanın daha sonraki yıllarda da tekrarlanması düşünmemişti. Bununla birlikte, 1 Mayıs'ın her yıl kutlanacak sürekli bir kurum haline getirilmesinin gerekliliğine herkesin inanması ve aynı düşünceleri paylaşması için 1 Mayıs'ın yalnızca bir kez kutlanması yeterli oldu.

Türkiye'de 1 Mayıs

Ülkemizde ilk 1 Mayıs 1909 yılında kutlanmaya başlandı. II. Meşrutiyet döneminde Üsküp'te, 1911'de Selanik'te, 1912'de İstanbul'da kutlamalar yapıldı. Ancak 1921'de İstanbul'da Amele bayramı adıyla yapılan ilk toplantılar gerçek ve büyük gösteriler oldu. 1 Mayıs'ta "Şirketi Hayriye" ve Haliç Tramvay işçileri büyük gösteriler yaptılar. 1922'de başta Ankara, "İmalat-ı Harbiye" işçileri olmak üzere Mersin, İzmir, İzmit ve Adapazarı'nda gösteriler yapıldı.1923 İktisat Kongresi'nde "1 Mayıs Amele Bayramı" adıyla yasalaştı. 1925 yılı 1 Mayıs kutlamalarında dağıtılan bir bildiri gerekçe gösterilerek 50 yıllık yasak süreci başladı. Gösteriyi düzenleyenler tutuklandı. 1935'te hükümet "Bahar Bayramı" olarak adını değiştirerek genel tatil ilan etti. Türkiye'de ilk büyük kitlesel eylem 1 Mayıs 1976 yılında yapıldı. 1 Mayıs 1977 İstanbul Taksim Meydanı'nda yapılan miting tarihe kanlı 1 Mayıs olarak geçti. 34 kişi hayatını kaybetti, 93 kişi yaralandı. 12 Eylül 1981 tarihinden itibaren de Türkiye'de 1 Mayıs yasal tatil olmaktan çıkarıldı. 1996 yılına kadar 1 Mayıslar daha çok küçük salonlarda kutlandı.
Geçtiğimiz hafta 1 Mayıs'ın tekrar resmi tatil olması için çalışmalar hız kazandı. Emek Platformu üyesi Türk-İş, DİSK, Hak-İş ve KESK genel başkanları, CHP ve AKP grup başkan vekilleri ile görüşerek 1 Mayıs İşçi Bayramı'nın resmi tatil ilan edilmesini istedi
Bugün artık 1 Mayıs bir ideolojinin kavramı değil, tüm çalışanların ve dünyanın evrensel, ortak değeri olarak coşkuyla kutlanmalıdır.

Bu haftaki plağımız 1977 yılında "Ankara Sanat Tiyatrosu" topluluğunun oynadığı, "Bilgesu Erenus'un" "Nereye Payidar" isimli oyunundan. Müziklerini Timur Selçuk'un yaptığı oyunun sözlerinde Çiğdem Talu'nun büyük katkısı var. Ayrıca "Oya Ardağ" Türk plak kapakları tarihininde en güzel kapağını çizmiş.

Türkiye İşçi Sınıfına Selam

Selam yaratan selam
Selam.Tohumların tohumuna selam
Selam.Türkiye işçi sınıfına selam
Selam yaratan selam
Selam..Serpilip gelişene selam
Selam.Türkiye işçi sınıfına selam
Madenden,atölyeden
Tezgahtan,tersaneden
Hakkını almak için
Yola çıkan devrimci işçiye bin selam
Güçüyle,bilinciyle
Korkusuz,yüreğiyle
Düşmanı yenmek için
İlerleyen devrimci işçiye bin selam

Söz: Nazım Hikmet - Çiğdem Talu
Müzik:Timur Selçuk

Yankı Plak:624