MACAR DERVİŞİ GÜL BABA
Ercan İmre

Gül Baba XV. yüzyıl sonunda ve XVI. yüzyıl başında yaşamış, Macaristan'ın Budapeşte şehrinde türbesi bulunan zamanın ünlü Bektâşî dervişi, şair ve bilgin kişisidir. Tarihi kişiliği, yaşadığı çağ ve çevre hakkında çeşitli söylentiler bulunan Gül Baba, Evliyâ Çelebi'nin babasından naklettiği bilgiye göre, Merzifonlu bir Bektâşî dervişidir. Gül Baba, Kanunî Sultan Süleyman'ın daveti üzerine Budin seferine katılmıştır. Osmanlı döneminde ordu sefere çıktığında askerin moralini güçlendirmek için dervişler, saz şairleri de sefere katılıyor, mola zamanlarında dualar okunuyor, destanlar söyleniyordu. Dervişler, saz şairleri gerektiğinde silâhlanıp savaşa da katılıyorlardı. Gül Baba, savaşlara katılan dervişlerden biriydi. Yeniçeriler Hacı Bektaş Veli'yi pirleri kabul ettiklerinden Bektaşi dervişlerini çok seviyorlardı. Gül Baba Kanuni Sultan Süleyman'ın Budin seferi sırasında 2 Eylül 1541 senesinde şehit düşmüştür.

Cenazesinde Kanuni Sultan Süleyman'ın da bulunduğu yüz bini aşkın kişi katılmıştır. Budapeşte'nin Buda yakasındaki kalenin dışında bulunan bir tepenin üzerine defnedilmiştir. Yine Evliyâ Çelebi'nin aktardığına göre, Gül Baba kavuğunda daima bir gül taşıdığı için bu lâkabı aldığını kayda almakta ve hikâye etmektedir. O zamanki rivayete göre Gül Baba elinde büyük tahta bir kılıçla muharebelere katılmıştır. Bu aslında kökeni Şamanlılara kadar giden bir Bektaşi geleneğidir. Bektaşi velilerinin ortak özelikleri tahta bir kılıca sahip olmaları, bununla yerine göre ejderha, yerine göre düşmanla savaşmalarıdır.

Macar Kültüründe Bir Derviş

Türklerin olduğu kadar Macarlılar tarafından da çok sevilen Gül Baba'nın efsanevi hayatı Danimarkalı yazar Andersen tarafından 1841 yılında kaleme alındı. Macarlar ilerleyen yıllarda Gül Baba'ya sahip çıktılar adeta Macar kültürünün bir parçası oldu. Türbesi günümüze kadar çeşitli tadilatlar geçirdi, Macarlar bu konuda çok titiz davrandılar. Son olarak 2000 yılında geçirdiği restorasyon sonrası Türk büyük elçisinin katıldığı bir törenle yeniden ziyarete açıldı. Gül Baba bugün Budapeşte'de turistlerin başlıca ziyaret ettiği tarihi bir mekan. Ayrıca 1.5 asır boyunca Osmanlının hüküm sürdüğü Macaristan'da günümüze gelebilen birkaç eserden biri.

Hakkında kitaplar, hikayeler yazılan resimlere konu olan Gül Baba için bir de operet bestelenmiştir. Macar besteci Jenö Huszka da Gül Baba adlı Macarca bir senfonik eser bestelemiştir. Gül Baba, Macar edebiyatı, sinema ve operet sanatın da yerini almıştır.